Kwaliteiten en valkuilen: hoe je kracht een valkuil wordt

Geschatte leestijd: 6 minuten

Wat zijn kwaliteiten en valkuilen?

Een kwaliteit is iets wat je van nature goed kunt en wat anderen in je waarderen: zorgvuldig zijn, helpen, doorzetten. Een valkuil is diezelfde kwaliteit, maar te sterk ingezet. Zorgvuldig wordt pietluttig, helpen wordt bemoeien, doorzetten wordt koppig.

Als een kwaliteit te ingezet wordt, verandert deze in een valkuil.

Een valkuil is dus geen zwakte of slechte eigenschap. Het is je kracht die doorschiet.

Het kernkwadrant en het enneagram

Het bekendste model voor kwaliteiten en valkuilen is het kernkwadrant van Daniel Ofman. Het zet vier dingen naast elkaar: je kernkwaliteit, je valkuil (te veel van het goede), je uitdaging (de positieve tegenhanger van je valkuil) en je allergie (wat je bij een ander het meest irriteert).

Het enneagram kijkt een laag dieper. Het laat zien welke kwaliteit bij jouw enneatype hoort, en waarom je die juist te sterk inzet.

Hieronder zie je per enneatype welke kwaliteit kan doorslaan.

Waarom een kwaliteit doorslaat

Het vernauwde bewustzijn zorgt ervoor dat je op de laag van je persoonlijkheid de kwaliteit van je eigen enneatype te snel te sterk inzet, waardoor de kwaliteit een valkuil wordt. Op deze laag liggen de niet volledig verwerkte ervaringen, van lichte verwondingen tot trauma’s. Je persoonlijkheid zet de kwaliteit te sterk in ter compensatie en onderdrukking van de pijn, om je te beschermen en die pijn niet weer te hoeven voelen.

De allereerste pijn in je persoonlijke leven is waarschijnlijk ontstaan in het contact met je ouders, waarin niet de onvoorwaardelijke liefde, aandacht en waardering gegeven werd in de vorm die je nodig had. Toen is er een basisovertuiging ontstaan om die pijn voortaan te voorkomen. De strategie voor elk enneatype is dat die basisovertuiging gecompenseerd wordt door de kwaliteit te sterk in te zetten.

Door de spanning vernauwt je bewustzijn en leef je hoofdzakelijk vanuit de beperkende kant van je eigen enneatype.

Kwaliteiten en valkuilen per enneatype

Kies een enneatype in de figuur, of blader met de pijlen. In het artikel over elk type lees je hoe het er in het dagelijks leven uitziet.

Hoe herken je je eigen valkuil?

• Zet “te” voor je kwaliteit. Ben je zorgzaam? Dan is te zorgzaam je valkuil.
• Kijk naar stress. Onder druk zet je je kwaliteit vaak het sterkst in.
• Let op “moeten”. Waar een kwaliteit een plicht wordt, is het vaak een valkuil geworden.
• Vraag het een ander. Je omgeving ziet je valkuil vaak eerder dan jij.

Weet je je enneatype nog niet? Lees hoe je het ontdekt op de pagina over het enneagram.

Van valkuil terug naar kwaliteit

Leven vanuit een of meerdere rollen, waarbij je voornamelijk vanuit je persoonlijkheid leeft en minimaal contact hebt met je essentie, kost je werkelijk (te)veel energie. Leven vanuit een rol gaat uiteindelijk altijd ten koste van je ware zelf. Je hebt op elk moment in je leven keuze.

Hoe meer je je bewust wordt van de pijn en verwondingen en de schaduwkanten van je persoonlijkheid, hoe meer ruimte er komt voor de wijsheid van je essentie.

Door je persoonlijkheid te ontwikkelen en je steeds meer te richten op je essentie is identificatie en vergelijken met anderen niet meer nodig. Je leert onderscheiden wat van jou is en wat van de ander is.

Lees meer in het boek

De kwaliteiten en valkuilen van de negen enneatypes, en hoe je van persoonlijkheid naar essentie groeit, staan uitgebreid beschreven in Je bent meer dan je denkt van Jacquelien en Marco de Jager. Leren werken met het enneagram: de opleiding De 3 dimensies van het enneagram.